“Chiến tranh Việt Nam”, có lẽ bạn không cảm thấy cụm từ này xa lạ, ngay cả khi bạn không rành tiếng Anh, vì nó được xuất hiện ngày càng nhiều, bởi những người (chắc là) vô tư. Và bởi bạn thấy nó quen thuộc nên lâu dần, bạn cũng sử dụng nó.
“Chiến tranh Việt Nam” là bản dịch của “Vietnam war” – cụm từ mà phương Tây, đặc biệt là Mỹ dùng để chỉ cuộc chiến từ khoảng năm 1955 đến 1975 giữa chính quyền Việt Nam Cộng hòa (được Mỹ hậu thuẫn) và Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam (được chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa hậu thuẫn).
Vietnam war (Chiến tranh Việt Nam) khiến người ta nghĩ đây là một cuộc nội chiến, hai miền Nam, Bắc Việt Nam nồi da xáo thịt. Trong khi đó, bản chất của cuộc chiến là bảo vệ độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, chống lại quân xâm lược nước ngoài. “Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước” thể hiện tính chính nghĩa của cuộc chiến, sự hy sinh to lớn của cả dân tộc. Cách gọi này mới phản ánh đúng lịch sử và bản chất cuộc chiến. Âu, Mỹ gọi “cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước” của chúng ta là gì kệ họ, còn chúng ta là người Việt Nam, chúng ta nhất định không được dùng từ “chiến tranh Việt Nam”.
Nhân tiện nói về việc dùng từ, ở facebook cũ, tôi đã có một bài viết về việc tại sao từ “Biển Đông” phải viết hoa chữ “Biển”. Vì tài khoản cũ bay màu nên tôi viết lại vậy.
Phụ lục VI, Nghị định số 154/2020/NĐ-CP ngày 31 tháng 12 năm 2020 của Chính phủ quy định quy tắc viết hoa như sau: “Tên địa lý được cấu tạo giữa danh từ chung chỉ địa hình (sông, núi, hồ, biển, cửa, bến, cầu, vũng, lạch, vàm v.v…) với danh từ riêng (có một âm tiết) trở thành tên riêng của địa danh đó: Viết hoa tất cả các chữ cái tạo nên địa danh.
Ví dụ: Cửa Lò, Vũng Tàu, Lạch Trường, Vàm Cỏ, Cầu Giấy.
Trường hợp danh từ chung chỉ địa hình đi liền với danh từ riêng: Không viết hoa danh từ chung mà chỉ viết hoa danh từ riêng.
Ví dụ: biển Cửa Lò, chợ Bến Thành, sông Vàm Cỏ, vịnh Hạ Long.”
Chiếu theo quy tắc này thì dường như Biển Đông phải viết là “biển Đông” mới đúng. Nhưng không phải thế. Nếu viết “biển Đông” thì đây sẽ là chỉ một vùng biển phía đông nói chung, không xác định cụ thể – một danh từ chung. Tuy nhiên, khu vực này là vùng biển cụ thể ở phía đông của lãnh thổ Việt Nam, có vị trí địa lý chính trị rõ ràng, không phải của nước bạn hay nước lạ nào cả, nên nó cần phải viết như một danh từ riêng. Viết hoa “Biển Đông” thể hiện chủ quyền, lập trường chính trị của Việt Nam trong vấn đề Biển Đông. Tôi phải ngả mũ kính phục những người đã tinh tế, nhạy bén đến mức chú ý tới một chữ cái viết hoa này. Một điều tưởng chừng rất nhỏ thôi đã thể hiện trình độ chính trị ngoại giao đỉnh cao của các cụ. Là người Việt Nam, hãy nhớ viết “Biển Đông” với chữ B hoa nhé.